LUC VERKOUTEREN
“Alleen voor het geluid,” zegt hij.
Het is een toevoeging die hier vaker nodig is dan elders.
Luc Verkouteren is al ruim twintig jaar huisarts in de streek. Achter hem hangen twee stethoscopen aan de muur, op de kast staan plastic longen en medische handboeken. Aan de muur een foto van een tanker in het Noordzeekanaal, met de industrie en rokende schoorstenen op de achtergrond.
“Je ziet hier wat een regio ademt,” zegt hij.
Het RIVM heeft vastgesteld dat de bevolking van de IJmond ongezond is. Verkoudheden, rugpijn, hoge bloeddruk. Maar ook zaken die niet in cijfers passen: ogen die prikken, lucht die zwaar aanvoelt, kinderen die op vakantie ineens veel beter slapen en minder hoesten.
Ziekte heeft zelden één oorzaak, zegt hij, maar zelfs als je alle gangbare bronnen van ongezondheid wegstreept — leeftijd, roken, erfelijkheid — blijft dit gebied erbovenuit steken.
De rapporten liggen er al, na jaren onderzoek. Hij bladert ze niet meer door.
“Er staat geen vlaggetje op een tumor,” zegt hij, “maar het patroon is duidelijk.”
Achter zijn bureau haalt hij een klein potje tevoorschijn, gevuld met zwartgrijs stof. Hij houdt het tegen het licht.
“Dit komt gewoon van de vloer in een Tata-fabriek,” zegt hij. “Ik ben daar geweest — het ligt er overal. Dat stuift op, dat kan niet gezond zijn.”
Hij zegt het niet verontwaardigd, maar rustig, alsof hij iets laat zien wat eigenlijk geen uitleg meer nodig heeft.
Hij noemt zichzelf geen tegenstander van staal. Hij rijdt auto, koopt spullen in blik, kent het belang van werk.
Maar wat hem stoort, is hoe gezondheid en regels steeds los van elkaar worden behandeld.
De milieumetingen van het bedrijf blijken keer op keer te rooskleurig. Verschillen worden later verklaard met ‘andere methodes’, overschrijdingen blijven maandenlang zonder gevolg.
Hij haalt zijn schouders op.
“Als ik mijn vuilnis over de schutting bij de buren kieper, is het binnen een week opgelost. Hier mag het jaren duren.”
Bij noordelijke wind hangt er een zware, chemische brandlucht in de straten. Bewoners vegen zwart stof van hun kozijnen, vermijden witte was, sluiten hun ramen — ook op hele warme dagen.
“Dat was hier altijd al zo,” hoort hij vaak.
“Ja,” zegt hij dan, “maar dat maakt het nog niet normaal.”
Sommige effecten laten zich snel zien: minder fijnstof, minder klachten.
Andere sluipen door de tijd heen, ver genoeg om te vergeten wat de oorzaak was.
In rapporten heet het twee maanden korter leven.
Hij ziet iets anders: jaren die zwaarder worden, lichamen die eerder inleveren. Een bal die in het begin een fractie afwijkt en verderop ver buiten de lijn belandt.
“Het is niet dat we het niet weten,” zegt hij.
“We doen er te weinig mee.”
Over verantwoordelijkheid is hij kort.
Handhaven. Niet over vijf jaar, maar nu.
De kooksfabrieken, de dwangsommen, de brieven die te laat komen — hij somt ze op als diagnoses.
“Als een bakker dit deed, was hij allang gesloten.”
Maar de beslissingen vallen elders; hier blijft vooral het gesprek.
Thuis wordt er niet vaak over gesproken. Niet uit angst, eerder omdat iedereen weet hoe ingewikkeld het wordt zodra je erover begint. Familie werkt bij het bedrijf, zoals bij zovelen.
Hij vertelt hoe het ooit begon: een dorpsbijeenkomst, een vraag — wat vinden de artsen ervan?
Niemand zei iets.
De artsen in Wijk aan Zee maken zich zorgen, maar durven allang niks meer te zeggen. Verkouteren houdt echter praktijk in IJmuiden. Hij praat zonder reserve.
“Ik dacht bij die bijeenkomst: dan zeg ik maar wat.”
“Sindsdien ben ik de huisarts met een mening.”
Hij noemt het geen activisme. Hij beschrijft wat hij dagelijks waarneemt: wat de fabriek uitstoot, en wat zich vervolgens aftekent in lichamen en gezondheid.
Het gaat hem niet om gelijk krijgen.
Het gaat hem om gezondheid.
Geneeskunde kan gevolgen behandelen, niet de bron. Eerst zorgen dat mensen gezond kunnen leven.
Daarna komt de rest.